przedawnieniaJedną z form obrony podejmowanej przed sądem jest zarzut przedawnienia roszczeń dochodzonych przez powoda.

Przedawnienie to instytucja prawa cywilnego uprawniająca dłużnika do odmowy zaspokojenia roszczenia wierzyciela po upływie określonego czasu. Choć przedawnienie nie unicestwia roszczenia (wierzytelności), to jednak uniemożliwia jego skuteczne dochodzenie (także przed sądem). Przedawnione roszczenie, którego spłaty dłużnik odmówił, nazywane jest w prawie zobowiązaniem niezupełnym (kulejącym), zwanym tak dlatego, że wierzyciel nie może przymusić dłużnika do spełnienia świadczenia.

Jeśli wierzyciel dochodzi zapłaty długu pozasądowy np. wysyłając wezwanie do zapłaty, dłużnik może jednostronnie oświadczyć, że długu nie zapłaci, bowiem ten uległ przedawnieniu. Dłużnik może oczywiście spełnić świadczenie, jeśli z jakichkolwiek powodów (np. moralnych) chce uregulować dług. Należy pamiętać, że regulując przedawnioną należność, nie można w późniejszym czasie domagać się zwrotu wpłaconej należności (np. tłumacząc się, że dłużnik nie wiedział o tym, że zobowiązanie jest przedawnione – mając o tym świadomość, dłużnik nie spłaciłby długu itp.). Przepis art. 411 Kodeksu cywilnego stanowi, że „nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli (…) świadczenie zostało spełnione w celu zadośćuczynienia przedawnionemu roszczeniu”.

Pomimo przedawnienia, wierzyciel może wystąpić z pozwem do sądu przeciwko dłużnikowi, bowiem sąd nie bierze pod uwagę przedawnienia z urzędu, a jedynie na zarzut dłużnika (pozwanego). Zarzut przedawnienia może być zgłoszony w dowolnym momencie, także w drugiej instancji (np. w apelacji). Sąd bada zarzut zgłoszony przez pozwanego – i jeśli stwierdzi, że roszczenie uległo przedawnieniu, to oddala powództwo. W takiej sytuacji powód (wierzyciel) jest traktowany jako strona przegrywająca proces, dlatego na podstawie art. 98 KPC sąd obciąża wierzyciela zwrotem kosztów procesu poniesionych przez dłużnika (pozwanego), jeśli ten o to wystąpi.

Zarzut przedawnienia można zgłaszać także na etapie postępowania egzekucyjnego (w postępowaniu przeciwegzekucyjnym), pamiętając jednak, że roszczenia zasądzone na rzecz wierzyciela przedawniają się z upływem lat dziesięciu – także wtedy, gdy taki sam dług nie objęty wyrokiem przedawniałby się w krótszym terminie (np. roszczenie o zapłatę czynszu przedawnia się w ciągu 3 lat, ale jeśli wierzyciel uzyska na ten dług wyrok przeciwko dłużnikowi, to zasądzona kwota przedawni się dopiero po 10 latach).